طراحی صنعتی

كنتراست (تضاد) رنگ‌ها

وقتي از كنتراست رنگ‌ها صحبت مي‌شود، منظور وجود روابط و تاثيراتي است كه تمايز ميان رنگ‌ها و تاثيرات متقابل ميان آنها را از نظر بصري، مورد بررسي و مقايسه قرار مي‌دهد. به اين ترتيب وجود كنتراست ميان رنگ‌ها، صرفاً به معناي تضاد ميان آنها نيست. بلكه بررسي روابط و مقايسه‌ی ميان آنهاست. مشهورترين نظريه در خصوص كنتراست رنگ، مربوط به وجود هفت كنتراست رنگ است كه در زير، به شرح هر يك از آنها مي‌پردازيم:

 *        كنتراست ته‌رنگ (کنتراست فام)

براي رسيدن به اين كنتراست كافي است كه از رنگ‌هاي خالص استفاده كنيم. وقتي گفته مي‌شود رنگ‌هاي خالص، منظور فقط سه رنگ اصلي نيست، بلكه همه‌ی رنگ‌هاي چرخه‌ي رنگ را مي‌توان به عنوان رنگ خالص استفاده كرد. شديدترين كنتراست ته‌رنگ، ميان سه رنگ اصلي قرمز، زرد و آبي است كه هيچ وجه مشتركي از لحاظ رنگين بودن با هم ندارند. بر همين اساس، كنتراست ته‌رنگ در ميان رنگ‌هاي درجه‌ی دوم يعني سبز، نارنجي و بنفش، كه رنگ‌هاي تركيبي هستند، به مراتب كمتر است. به همین ترتیب در رنگ‌هاي درجه‌ی سوم، كنتراست رنگ، كاسته می‌شود.

همچنين وقتی رنگ‌ها با سياه و سفيد مخلوط شوند، از ميزان كنتراست ته‌رنگ آنها كاسته مي‌شود. استفاده از سياه و سفيد در كنار رنگ‌هاي خالص، مي‌تواند به ايجاد كنتراست ته‌رنگ و شدت بخشيدن به تاثيرات رنگ‌هاي تيره يا روشن كمك كند.

*        كنتراست تيرگي و روشني رنگ (کنتراست تیره - روشن)

تاثيراتي كه كنتراست تيرگي و روشني رنگ بر روي روابط ميان رنگ‌ها و مخاطبين يك اثر هنري مي‌گذارد، پس از كنتراست ته‌رنگ از اهميتي ويژه برخوردار است. ميزان تيرگي هر رنگ را مي‌توان به طور مناسب با يك درجه از خاكستري بي‌نام (خاكستري حاصل از تركيب سياه و سفيد) نشان داد. از اين طريق مي توان به راحتي رنگ‌ها را از لحاظ تيرگي و روشني با هم مقايسه كرد.

*        کنتراست رنگ‌های سرد و گرم (کنتراست سرد - گرم)

معمولاً احساس سردي و گرمي رنگ‌ها مربوط به دريافت و تجربه‌ی ما از عناصر موجود در طبيعت است. برخي از رنگ‌ها مثل قرمز، زرد و رنگ‌هاي مربوط به آنها را عموماً گرم احساس مي‌كنيم و رنگ‌هايي مثل سبز، آبي و تركيب‌هاي مربوط به آنها را معمولاً سرد و خنك احساس مي‌كنيم. در ميان رنگ‌ها مي‌توان قرمزنارنجي را به عنوان پرحرارت‌ترين رنگ و سبزآبي را سردترين رنگ احساس كرد. اما براي سردي و گرمي رنگ‌ها، هيچ حد و مرزي نمي‌توان قايل شد، بلكه سرد يا گرم بودن آنها بستگي به رنگ‌هاي هم جوار و حس دروني مخاطب دارد. در هر حال بر اساس دايره‌ی رنگ با يك خط قطري كه از سبززرد به قرمزبنفش امتداد مي‌يابد، مي‌توان يك حد تقريبي را ميان رنگ‌هاي گرم در سمت راست دايره و رنگ‌هاي سرد در سمت چپ دايره تصور كرد.

*        كنتراست رنگ‌هاي مكمل

وقتي دو رنگ مكمل در كنار هم قرار مي‌گيرند، تاثيرگذاري آنها به روي هم طوري است كه يكديگر را از نظر درخشش و قدرت فام به شديدترين مرتبه ارتقا مي‌دهند. همان طور كه قبلاً گفته شد، دو رنگ مكمل در چرخه‌ی دوازده‌تایی رنگ، به صورت قطرهاي روبروي هم قرار مي‌گيرند، مانند زرد و بنفش، قرمز و سبز، نارنجي و آبي.

وجود رنگ‌هاي مكمل در يك تركيب بصري مي‌تواند در ايجاد رابطه‌ی هماهنگ ميان رنگ‌ها، نقش مهمي داشته باشد و احساسي از كمال رنگ و درك نو را به وجود بياورد.

*        کنتراست همزمان

كنتراست همزان ناشي از تاثير عمومي رنگ‌ها به روي احساس بينايي است و با رابطه‌ی ميان رنگ‌هاي مكمل ايجاد مي‌شود. وقتي كه ما يك رنگ را مي‌بينيم، چشم و ذهن ما به طور همزمان، مكمل آن رنگ را پديد مي‌آورند. البته اين رنگ به صورت ذهني به وجود مي‌آيد و ملموس نيست بلكه فقط احساس مي‌شود.

وقتي از خاكستري‌ها در تركيب رنگي استفاده مي‌شود، كنتراست همزمان به نحو موثرتري احساس مي‌شود. كنتراست همزمان نه تنها در ميان يك خاكستري و يك رنگ خالص به وجود مي‌آيد، بلكه در ميان دو رنگ كه به طور كامل مكمل يكديگر نيستند نيز اتفاق مي‌افتد.

تصوير جانشين: تصوير جانشين يا پديده‌ی پس‌تصوير، موضوعي است كه گاهي ممكن است با مبحث كنتراست همزمان اشتباه شود. وقتي به چيزي نگاه مي‌كنيم، به طور معمول تصوير آن بر روي شبكيه چشم ثبت مي‌شود؛ يعني رنگ و درخشش آن روي سلول‌هاي بينايي اثر مي‌گذارد و تصويرش در شبكيه نقش مي‌بندد. در همين حال، چنانچه بلافاصله جهت نگاه تغيير كند يا تصوير ديگري در مقابل چشم قرار گيرد، تاثير تصوير قبلي با تصوير جديد در مي‌آميزد. اين ويژگي را تصوير جانشين يا پس‌تصوير گويند. در مورد رنگ‌ها، پديده‌ی تصوير جانشين به صورت رنگ مكمل ديده مي‌شود؛ يعني پس از ديدن يك رنگ براي مدت چند ثانيه، در صورتي كه به يك سطح سفيد نگاه كنيم، مكمل آن رنگ را بر زمينه‌ی سفيد احساس مي‌كنيم.

*        کنتراست کیفیت (کنتراست اشباع)

در اين جا منظور از كيفيت، حالت خلوص و اشباع رنگ است. وقتي كه يك رنگ خالص در كنار رنگ‌هاي ناخالص كه با سياه، سفيد و يا مكمل خود مخلوط شده‌اند، قرار مي‌گيرد، كنتراست كيفيت رنگ ايجاد مي‌شود.

*        كنتراست كميت (وسعت سطح یا کنتراست وسعت)

كنتراست كميت مربوط به رابطه‌ی متقابل دو يا چند سطح رنگين، از نظر وسعت است. در اين كنتراست، رابطه‌ي بزرگي و كوچكي سطوح رنگين، نقش اصلي را بازي مي‌كند. زيرا نسبت بزرگي سطح رنگ‌ها با يكديگر مي‌تواند در ايجاد رابطه‌ی هماهنگ ميان آنها مؤثر باشد. دو عامل در ايجاد كنتراست كميت، نقش اساسي دارند:

1.   ميزان درخشش و خلوص رنگ

  1. ميزان بزرگي سطح يا لكه‌ی رنگي

"مبانی هنرهای تجسمی 2، مبانی رنگ، طراحی صنعتی، کنتراست رنگ‌ها"

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و چهارم بهمن 1390ساعت 20:39  توسط A.Zahedi  |